Hoedje af voor de vlierstruik

De vlier, op het eerste gezicht eerder een onkruidachtige struik, groeit op plaatsen waar we hem liever niet willen hebben. Dit komt omdat de bessen vlot verspreid worden door vogels. Al sinds de Oudheid wordt de vlier beschouwd als ??n van de waardevolste struiken. Het is een medicijnkist op zich en men kan er siroop en jam van bereiden.

De Latijnse naam van onze wilde vlier is sambucus en betekent schuiftrompet. Vroeger werd het sponzige witte merg uit de twijgen verwijderd en konden de herders er
fluitjes van maken om hun honden te roepen. Meteen is het woord 'flierefluiter' verklaard. Men kon van de twijgen blaaspijpen maken om pitten mee weg te blazen. De vlier heeft vijf- tot zevendelig geveerde bladeren en die hebben een donkergroene kleur. In juni verschijnen de vlakke witte bloemschermen en in de loop van de zomer ontwikkelen zich de paarszwarte besvruchten.

Naast de gewone vlier (sambucus nigra) treffen we de peterselievlier (s. nigra laciniata) met meer ingesneden blad die daardoor iets mooier is voor de siertuin. Minder bekend is de bergvlier of sambucus racemosa die in onze bosranden groeit en rode bessen draagt. Het valt op: deze rode bessen lusten de vogels niet omdat ze giftig zijn, in tegenstelling tot die van de zwarte vlier. Toch is het raadzaam ook de bessen van zwarte vlier te koken zodat alle gifstoffen verdwenen zijn. De Amerikaanse vlier (canadensis) lijkt sterk op de gewone vlier maar is in alle opzichten nog giftiger. Voor de liefhebber bestaan er veredelde vliersoorten voor de siertuin zoals de bontbladige Aurea en Guincho Purple die paarsbladig is en roze bloemschermen heeft.

Vlekkenmaker
Dat de gewone vlierstruik niet zo vaak meer aangeplant wordt, ligt aan het feit dat onze tuinen iets te klein zijn en er netjes moeten uitzien. Bovendien geeft de minste aanraking met een jonge twijg een terughoudende geur. Vogels pikken de rijpe bessen en gaan ze verspreiden in de directe omgeving, wat plekken geeft op terrastegels, tuinmeubilair en wasgoed. Vroeger wist men beter: alle bessen werden geoogst voor consumptie of medicinaal gebruik zodat de vogels maar weinig onheil konden aanrichten.

De vlierstruik groeit bijna op alle grondsoorten, liefst in stikstofrijke en iets vochtige bodem met een voorkeur voor volle zon tot halfschaduw. Dit is belangrijk voor het rijpen van de bessen. De boom is bladverliezend en kan je de hele winterperiode aanplanten, liefst niet te laat omdat de bladscheuten zeer vroeg uitlopen. Men kan ergens een spontane zaailing uitspitten, beter is stekken te nemen van een boom die veel bessen produceert. Men snoeit in de late herfst enkele twijgen van dertig cm en steekt deze in de grond zodat er drie tot vier ogen boven de grond komen. De twijgen zullen spoedig bewortelen zodat we ze in de herfst kunnen uitplanten.

Door regelmatig te snoeien, wordt de vlierstruik geen wildebras. De takken die vrucht gedragen hebben, worden in februari ingesnoeid. De eenjarige scheuten die onderin de boom groeien, worden uitgedund, we laten enkele mooie scheuten doorgroeien als verjonging van de oude takken die het jaar daarop weggenomen worden.
Hoewel jonge vlierscheuten bovenin last kunnen hebben van de zwarte luis, zijn het juist deze jonge bladscheuten die men kneust en een etmaal in water laat trekken om planten te bespuiten tegen insecten. Wie last heeft van woelratten kan in de gangen vlierscheuten aanbrengen. Door de geur blijven de beestjes weg.

Gebruik
Als begin juni de witte bloemschermen verschijnen, kan men ze plukken, in pannenkoekdeeg dompelen en in olie frituren. Vlierbloesem laat men even trekken in water en gefilterd kan men daarvan een limonade maken die verfrissend en zweetafdrijvend werkt, ook bij verkoudheden. Dit kan ook met de jonge scheuten in de periode van Sint Jan (24 juni) die op dat moment het krachtigst zijn.

Gekneusde bladeren bijeengebonden boven een deur of raam houden muggen op afstand. Kransen van vliertakken legt men over de hoofden van paarden om lastige vliegen op afstand te houden. Vlierbessen worden altijd gekookt, ze bevatten enorm veel vitamines. Ze geven een pittige smaak bij het toevoegen aan kruisbessenjam. Men kan ook van vlier zelf een sterke jam maken, of siroop en bollen. Gezeefd is deze siroop het huismiddel tegen keel- en buikpijn.