Commotie rond 200 kilo slachtafval voor vale gieren

Op ??n verzwakte gier na die wellicht hier te lande zal overlijden, is het honderdtal Spaanse prooivogels dat zondag in Vlaanderen neerstreek, van het Oost-Vlaamse Ursel doorgevlogen naar Nederland. Jan Rodts van Vogelbescherming Vlaanderen vreest voor de kansen van de uitgehongerde dieren: ?Dit gaat slecht aflopen.?

Vogelliefhebbers repten zich gisteren met hun beste fotomateriaal naar Knesselare, waar de grootste troep vale gieren uit Spanje was neergestreken. Maar ook elders in het land werden de gigantische prooivogels - spanwijdte 2,5 meter - gezien. Boven Tessenderlo werd een tiental gieren waargenomen, onheilspellend rondjes draaiend in de Limburgse thermiek. In totaal ging het om een honderdtal vale gieren, een nooit geziene hoeveelheid in Vlaanderen.

Muladares

?Af en toe duikt er wel eens een dwaalgast op, maar dat gebeurt nooit in groep. Bovendien is het helemaal geen trektijd?, aldus Rodts. ?Nee, dit is duidelijk een wanhoopsdaad, een hongertocht.?

Met 20.000 broedparen is Spanje goed voor 90% van de Europese populatie van vale gieren (en 25% van de wereldpopulatie). In de deelstaat Aragon hebben de vogels het sinds kort bijzonder moeilijk, omdat de overheid daar de 200 muladares verboden heeft. Dat zijn plekken waarop boeren de karkassen van hun vee door de gieren laten kaalpikken. Die karkassen moeten nu verplicht naar verwerkingsinstallaties, waardoor vele gieren een trieste hongerdood wacht.

Vreemd is dat de EU-wet die deze verwerking van karkassen verplicht om dollekoeienziekte en andere besmettelijke epidemi?n te voorkomen, uitzonderingen voorziet zodat de Spaanse vale gieren niet in de problemen zouden moeten komen.

?Het zaakje stinkt?, zegt Rodts. ?De boeren moeten nu 18 euro per kadaver betalen. Op jaarbasis gaat het om een omzet van 40 miljoen euro. En al die kadavers mogen slechts door ??n firma worden opgehaald. Vriendjespolitiek! We hebben een aantal Europarlementari?rs verwittigd, en het lijkt erop dat men in Aragon geschrokken is van de belangstelling. De maatregel zou snel aangepast kunnen worden.?

Stierenkadaver

Goed nieuws voor de gieren die verkozen in Spanje te blijven verhongeren. Slecht nieuws voor de beesten die naar hier gevlogen zijn. ?Zo?n gier weegt tussen de 6 en de 11 kilo. Dat is enorm zwaar voor een vogel, en zo?n beest heeft dan ook veel voedsel nodig. Die komen niet toe met een overreden vos. Men heeft ooit kunnen vaststellen hoe 70 vale gieren op 3 uur tijd het kadaver van een stier volledig kaal kunnen plukken. Maar die vind je hier natuurlijk nergens...?

Als de beestjes overlevingskans willen hebben, dan moeten ze gevoederd worden. Maar daar ziet het niet meteen naar uit: ?De gieren hebben zich in vier groepen gesplitst, en zijn onder andere waargenomen onderweg naar de Oostvaardersplassen, een Nederlands natuurgebied. Toen ik m?n collega van de Nederlandse Vogelbescherming daarover opbelde, kwam die uit de lucht vallen.?

Om de gieren een overlevingskans te gunnen, is het nochtans essentieel dat de beesten snel gevoederd worden, stelt Rodts. Net daarover bestaat er onenigheid. Zo pleit de vereniging Natuurpunt pleit ervoor de vogels ni?t te voederen.
?Het risico bestaat dat we ze nu een beetje bijvoederen en dat de thermiek het daarna laat afweten. Dan zitten ze hier vast, want vliegen kunnen ze niet, enkel zweven,? zegt Gerald Driessens. En voor de vogelkundige is het duidelijk dat de beesten hier niet thuishoren.
?Hier vinden ze geen prooien. Een tijdje geleden voedde een verdwaalde gier in Nederland zich met slachtafval voor een koppel zeearenden. Wat later werd die gier doodgereden door een trein. Dat geeft al aan dat die beesten eerder thuishoren in een dunner bevolkt gebied.?

Lucky Luke

Kan je aan deze naar het noorden gevluchte gieren zien of ze uitgehongerd zijn? ?Een eerste opmerking: het gaat hier niet om volwassen vogels - die krijg je meestal moeilijk weg van het nest en het wijfje - maar op ??n uitzondering na allemaal om immature vogels, zeg maar adolescenten. Maar vooral: gieren maken sowieso al een neerslachtige indruk: hun manier van zitten, het feit dat ze hun kop voortdurend omlaag houden, en zelfs hun reputatie uit de strips van Lucky Luke - dat speelt allemaal mee in de perceptie.?

Wat die perceptie betreft, ??n belangrijke opmerking: ?Hoe hongerig ze ook zijn, de mens zullen ze nooit aanvallen. Wij zijn duidelijk ?de vijand? voor hen.?

Vogelbescherming Vlaanderen heeft dinsdagochtend ruim 200 kilogram varkensvlees neergelegd op een weide aan het Neigembos in Ninove. Daarmee hoopt ze de daar verblijvende gieren te lokken zodat de roofvogels kunnen aansterken. Dat heeft Jan Rodts, de voorzitter van Vogelbescherming Vlaanderen, gezegd.

"Met het slachtafval is het is niet zozeer de bedoeling om de vogels zomaar te lokken, maar wel om ze terug wat meer energie te geven", zegt Rodts. "De vogels moeten immers sowieso terug naar de Pyrenee?n in Spanje, waar ze thuishoren en waar meer dan 20.000 broedparen gevestigd zijn. Ze hebben energie nodig om die tocht van meer dan 2.000 kilometer aan te vatten."

Het aanbrengen van dierlijk afval is verboden als daar geen afwijking voor is toegekend. De actie van Vogelbescherming Vlaanderen, die dinsdagochtend ruim 200 kg slachtafval rondstrooide voor in Ninove verzeilde vale gieren, kon dus eigenlijk niet. Vlaams minister van Leefmilieu en Natuur Kris Peeters (CD&V) is echter niet van plan Vogelbescherming daarvoor te straffen, zo zei hij dinsdag.

De Vlaamse minister zat dinsdag samen met onder meer Natuurpunt, de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (Ovam), het Agentschap Natuur en Bos en de federale overheidsdienst Volksgezondheid. "De conclusie is dat de vogels best niet gevoed worden", stelt Peeters.

Zo is het gebruik van dierlijk afval verboden tenzij Volksgezondheid een afwijking toelaat, aldus Peeters. Dat kan voor bijvoorbeeld circussen. "In dit geval werd geen afwijking aangevraagd of toegekend en was het dus verboden dierlijk afval aan te brengen", zegt Peeters.

Bovendien zou het voeden van de gieren voor de vogels een prikkel zijn om hier te blijven, vervolgt de minister. "Dat zou de huidige biodiversiteit en vogelpopulatie verstoren." Experts vertelden hem ook dat de beesten probleemloos "op thermiek" terug in Spanje geraken. "Als ze echt te zwak blijken, kunnen ze opgevangen worden in de vogelcentra", luidt het.

De beste oplossing voor de gieren ligt volgens Peeters in Spanje, waar naar verluidt initiatieven worden genomen om dierlijk afval op bepaalde plaatsen achter te laten als voedsel voor de vogels. Daarmee zal Spanje gebruik maken van de uitzonderingen die voorzien zijn op het Europese verbod om karkassen achter te laten in de velden.

De gieren hebben Ninove dinsdag rond de middag verlaten zonder het door Vogelbescherming Vlaanderen gepresenteerde voedsel aan te raken.

Klacht indienen

Het Algemeen Boerensyndicaat (ABS) gaat een klacht indienen bij het Federaal Voedselagentschap (FAVV) tegen het neerleggen van slachtafval voor de in Ninove verzeilde gieren. "In Ninove werd de wet overtreden", zegt ABS dinsdag.

"Voedsel zomaar aan de gieren geven is totaal niet verantwoord omdat er geen controle meer is van het slachtafval waarmee de vogels wegvliegen", stelt ABS. De landbouworganisatie spreekt van sanitaire risico's. Woordvoerder Guy Depraetere verwijst onder meer naar het risico op verspreiding van botulisme.

Het Boerensyndicaat zegt voorts dat het wettelijk verboden is om verwilderde dieren te voederen omdat de dieren dan niet meer terugkeren naar hun natuurlijk biotoop, in dit geval de Pyrenee?n. De actie van Vogelbescherming Vlaanderen wordt beschouwd als "een misdrijf". "ABS verzet zich tegen dergelijke tussenkomsten en voederpraktijken gebaseerd op emotionele en attractieve overwegingen", besluit de landbouworganisatie.