De schedel van de oerkip staat in Maastricht: “De Toetanchamon van de vogels”

De schedel van de oerkip staat in Maastricht: “De Toetanchamon van de vogels”

Vanaf vandaag is in het Natuurhistorisch Museum van Maastricht een uitvergrote 3D-print te zien van de voorloper van wat nu kippen en eenden zijn. Een replica van een uitzonderlijk zeldzaam schedelfossiel, door een verzamelaar gevonden in Eben-Emael. “De Toetanchamon van de vogels”, zegt paleontoloog John Jagt.

Zelf had het vogeltje geen benul, maar 66,7 miljoen jaar geleden liep er in wat nu Eben-Emael is, net bezuiden Riemst, een waadvogel langs de branding van een tropische ondiepe zee. Achteraf blijkt dat vogeltje een voorouder van wat nu kippen, eenden en ganzen zijn. Sinds een publicatie afgelopen maart in Nature heet het officieel de Asteriornis maastrichtensis, zo gedoopt door wetenschappers uit Cambridge.

Overlever

Het dier heeft de dinosaurussen zelfs nog gekend, maar was toch al modern. Primitieve vogels hadden tanden en geen aaneengegroeide schedel. De botten waren nog apart. Moderne vogels, die van nu, hebben geen tanden en de schedel bestaat uit een stuk. Onze Eben-Emaelse Asteriornis maastrichtensis had geen tanden, maar wel een aaneengegroeide schedel. Een nieuwlichter dus.

“Vogels toen waren of vliegende dinosaurussen of een soort duikvogel die op land weinig meer kon dan kruipen”, zegt John Jagt van het Natuurhistorisch Museum in Maastricht (NHM). “Geen van die groepen heeft de grote meteorietinslag van 66,02 miljoen jaar geleden op het Mexicaanse schiereiland Yucatan overleefd. Net zoals 75 tot 80 procent van de toenmalige fauna en flora die inslag niet zou overleven. De vraag was dus: waar komen onze huidige vogels vandaan?”

Eerste noordelijk halfrond

Antwoord: ze waren er al. “De vondst in Eben-Emael is de eerste moderne vogel die we terugvinden op het noordelijk halfrond. Eerder was al een fossiel ontdekt van een moderne vogel op Antarctica. Het belang daarvan is moeilijk te overschatten voor de wetenschap. Dit is de Toetanchamon van de vogels. Dit illustreert de vroegste stadia van de evolutie van moderne vogels. Nog wel gevonden in de mergelgroeve Romontbos van CBR in Eben-Emael, op de zuidflank van de Sint-Pietersberg.”

Wonderchicken

In 2000, of 2001 – heel precies weet hij het niet meer – vond de Nederlandse fossielenverzamelaar Maarten van Dinther in een flank van die groeve vier mergelblokjes van pakweg 5 cm breed met een zweem van botjes in. “Ik wist niet wat het was”, getuigt hij tijdens een livestream op Facebook vrijdag. “Jarenlang hebben die blokjes thuis in een vitrine gelegen tot ik John Jagt van het museum heb aangeschreven, met foto’s erbij. ‘Vogelbotjes’, reageerde die vrijwel meteen. Toen heb ik ze gedoneerd aan het NHM. Tot ik eind vorig jaar vernam dat er een publicatie zou aankomen. Een fantastische vondst, blijkt nu.”“Vogelfossielen zijn broos met hun uiterst lichte botten. Zelf durfden we er niet aan beginnen tot Cambridge via een doctoraatsstudent uit Bath interesse toonde om die fossielen te scannen. Toen ik de eerste CT-scans zag, heb ik heel hard geroepen. Het bijschrift bij die scans was: Donald Duck is looking at us. De collega’s van Cambridge hebben ons diertje al wonderchicken gedoopt. Het wondere aan die schedel is dat de achterzijde typisch voor een eend of gans is, terwijl de voorzijde typisch kip is. Dit is dus hun gemeenschappelijke voorouder. Zevenhonderdduizend jaar voor de grote klap op Yucatan liepen die al bij ons rond. Een klein waadvogeltje dat ongeveer naar alles pikte: krabbetjes, vissen en alles wat zowat aanspoelde aan de kust.”

BRON: HET BELANG VAN LIMBURG 04 juli 2020

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *